Spelling

Dyslectische leerlingen hebben vrijwel altijd hardnekkige spellingmoeilijkheden. Als gevolg hiervan maken ze veel spelfouten en hebben ze vaak een hekel aan schrijven. Niemand wordt graag met zijn zwakke punten geconfronteerd. Vaak vermijden ze het schrijven zo veel mogelijk, beperken hun geschreven producten tot een minimumlengte en omzeilen moeilijke woorden. Hun schrijfproducten zien er doorgaans eenvoudig uit. ICT-middelen zijn uitstekend in staat ondersteuning bij spelling te bieden. Het betreft dan zowel de tekstverwerker, als voorleesprogramma’s met spellinghulp.

Spellingcontrole

Hoewel de spellingcontrole van een tekstverwerker of spraakprogramma zijn beperkingen heeft (zie vorig hoofdstuk), kan hij bij woorden met een vast woordbeeld (woorden die slechts op één manier gespeld worden) aanzienlijke hulp bieden. Bij alle voorleesprogramma’s kan de leerling de verbetersuggesties laten voorlezen en het goede woord gemakkelijk overnemen.

Woordvoorspelling

De woordvoorspeller is een functie waarmee verschillende woordopties aangeboden worden. Naarmate er meer letters worden getypt, vallen steeds meer woorden af. Met één muisklik kan het gewenste woord worden toegevoegd aan de tekst. De woordvoorspeller ‘denkt’ niet alleen mee tijdens het typen van woorden, maar voorspelt ook het volgende woord. Dit woord kan even gemakkelijk worden overgenomen in de tekst. Bij SprintPlus, ClaroRead en L2S verloopt de voorspelling op basis van woordfrequentie. Sinds enige tijd voorspellen deze programma’s ook fonetisch gespelde woorden. De woordenlijst kan worden uitgesproken. Bij alle Kurzweil kan de woordvoorspeller worden getraind met eerder getypte en gescande documenten of gemarkeerde woorden. De andere programma’s bieden de mogelijkheid om tijdens het schrijven van een document nieuwe woorden toe te voegen.

Voorlezen tijdens het typen

Voorlezen tijdens het typen zorgt ervoor dat veel spellingfouten worden gehoord. (bijvoorbeeld struik zonder r = stuik, ballen met een l geschreven = balen). Alle voorleesprogramma’s kunnen ingesteld worden om direct na een woord, zin of alinea voor te lezen. De leerling krijgt dan direct feedback. Dit maakt het controleren gemakkelijker.

Homofonenfunctie

Homofonen zijn woorden die hetzelfde klinken, maar anders worden gespeld, bijvoorbeeld hart-hard. Dyslectische leerlingen hebben vaak moeite te bepalen welke spelling ze moeten kiezen. Dat is vaak het geval als beide woorden hoogfrequent zijn: de keuze bij ‘zij/zei’ is lastiger dan bij ‘hij/hei’. Alle PC-voorleesprogramma’s beschikken over homofonenhulp. Zodra hiertoe een opdracht wordt gegeven, markeert het programma de homofonen in de tekst. De leerling klikt op een gemarkeerd woord Een pop-up-venster toont de twee schrijfwijzen van het woord toont, meestal voorzien van een illustratie en voorbeeldzin. Door te klikken op het bedoelde woord, wordt het fout gespelde woord vervangen.

Dicteren tegen de computer

Verloopt de spelling of het typen dermate moeizaam dat een goed schrijfproduct onhaalbaar is of teveel energie kost, kan men overwegen een dicteerprogramma in te zetten. In ons taalgebied bestaat slechts één programma dat gesproken tekst kan omzetten in geschreven tekst: Dragon NaturallySpeaking. Dicteren tegen de computer voorkomt weliswaar spellingfouten, echter geen herkenningsfouten. Het herkennen van menselijke spraak is zeer complex en er treden in het begin relatief veel herkenningsfouten op, die de gebruiker achteraf moet corrigeren. Verzuimt men dit, dan gaat de spraakherkenning achteruit. Naarmate men langer werkt met het programma, gaat het meestal beter functioneren. In het vorige hoofdstuk gaven we al aan, dat er aan veel condities voldaan moet worden om baat te hebben bij Dragon NaturallySpeaking. We zien vooral goede toepassingsmogelijkheden in de hoogste jaren van het voortgezet onderwijs en daarboven. Bij jongere leerlingen is de balans tussen inspanning en resultaat onvoldoende. Voorleessoftware met spellingcontrole, woordvoorspelling en homofonenhulp komt naar onze mening beter tot zijn recht.