Robotekst – zelf gesproken teksten maken

Robotekst is een programma op internet, waarmee vrijwel elke digitale tekst (Word, PDF, EPUB) omgezet kan worden in gesproken tekst. De dienst is gratis. De gebruiker moet de tekst uploaden naar de website. Vervolgens geeft hij aan in welk formaat de tekst omgezet moet worden (bv. mp3, daisy-formaat). Doordat hij het emailadres opgeeft, krijgt de gebruiker na een korte tijd een mailtje met een link, waar de omgezette tekst te downloaden is. Niet alleen Nederlandse, maar ook Engelse, Franse en Duitse teksten kunnen op die manier worden omgezet. Het spreektempo kan naar eigen voorkeur worden ingesteld. De digitale stemmen zijn niet geweldig goed; ze klinken vrij eentonig. Ze zijn in mijn ogen niet zo geschikt dus om een verhalende tekst te beluisteren. Ze zijn eerder geschikt om korte, zakelijke teksten om te zetten. Dyslectici kunnen daar net wat anders tegenaan kijken:

Yoleo

Yoleo is een service van Dedicon. Zowel scholen, behandelpraktijken als particulieren kunnen zich aanmelden om zgn. hybride jeugdboeken (8-12 jaar) te lenen. Hybride boeken zijn boeken waarbij de ‘gedrukte’ en gesproken tekst op de computer of tablet (vooralsnog alleen Ipad) aangeboden wordt. Deze dienst is overigens niet gratis. Men betaalt € 5,99 voor het kopen van een pakket boeken. Het mooie van Yoleo is dat de tekst hetzelfde uitziet als in het gedrukte boek: illustraties, regelafstand, regellengte en lettertype zijn precies zoals in het gedrukte boek. De boeken worden voorgelezen door prettig klinkende mensenstemmen. Om goed te kunnen volgen wat de stem voorleest, worden de voorgelezen woorden gemarkeerd met een achtergrondkleur. De leessnelheid kan worden aangepast aan het tempo van de lezer. Bladeren in het boek is vergelijkbaar als in een gedrukt boek. Gelezen boeken komen op de boekenplank te staan, zodat de lezer aan anderen kan laten zien wat hij of zij gelezen heeft. De lezer kan beloningen verdienen als een boek uitgelezen is. Hiermee kan hij zijn eigen Yoleo-kamer inrichten.

Superboek en Passend lezen

In Nederland bestaan inmiddels ontzettend veel luisterboeken, die speciaal voor mensen met een visuele of leesbeperking zijn gemaakt. Om het zoeken voor kinderen en jongeren gemakkelijker te maken heeft bibliotheekservice Passend Lezen een aparte website gemaakt: Superboek (superboek.nl). Op deze website kunnen jeugdboeken gezocht worden op leeftijdscategorie. Bij elk boek staat een korte beschrijving, waardoor het kiezen gemakkelijker wordt. Bovendien is het bestellen van gesproken boeken gemakkelijker dan op de website Passend Lezen (www.passendlezen.nl): deze site richt zich meer op de volwassen lezer. In onderstaand filmpje vertelt een dyslectische jongen waarom hij deze site prettiger vindt:

Oh ja, je moet zelf zorgen voor het gedrukte boek, als je wil meelezen! Wil je de tekst van het boek tegelijk zien en horen, dan moet je eens kijken op de website van Yoleo.

Vakantiebieb – leuke boeken op je tablet

Het kán je stimuleren boeken te lezen in de vakantie als je een tablet mag gebruiken. Het lezen zélf wordt er niet gemakkelijker op: de tekst is niet eenvoudiger gemaakt en de boeken worden evenmin voorgelezen. Maar het is misschien wel leuker: je hoeft geen boeken meer mee te slepen en het is gratis. Je hoeft er de deur niet voor uit; je downloadt het boek op je tablet. Het is mogelijk een boek op je telefoon te lezen, maar dat is niet aan te raden: de tekst is erg klein. Er zijn voor elke leeftijdsgroep aantrekkelijke, recente boeken klaargezet. De boeken zijn beschikbaar tussen 1 juli en 31 augustus. Daarna worden de boeken verwijderd.

Karaoke-lezen

Karaokelezen is een dienst van de bibliotheekservice Passend Lezen. Met Karaokelezen krijgt de lezer op verschillende manieren ondersteuning bij het lezen.  Karaokelezen gebeurt met zgn. karaokeboeken. Dit zijn boeken die op het beeldscherm staan en die voorgelezen worden. We noemen ze ook wel hybride boeken. Tijdens het lezen wordt de lezer ondersteund door een karaokebalkje, dat meeloopt met de tekst die wordt voorgelezen door een menselijke stem. De lezer ziet waar hij/zij op de bladzijde is als het boek wordt voorgelezen. Om het lezen te vergemakkelijken kunnen de leessnelheid en lettergrootte worden aangepast.

Er is momenteel een vijftigtal boektitels beschikbaar. Het betreft verhalende boeken, voor mensen vanaf ongeveer 12 jaar. De dienst is gratis. Het aantal boeken zal de komende tijd nog worden uitgebreid. Meer informatie kunt u op de website www.karaokelezen.nl vinden. Voor jongere mensen met leesproblemen bestaat Yoleo. Hierover krijgt u meer informatie in het Yoleo-bericht

Filmpje van Dedicon over LEX

Dit is een leuk, maar ietwat overdreven filmpje over LEX, de app om schoolboeken voor te laten lezen. De app is wel erg positief over het feit dat schoolboeken niet meer nodig zijn: in de dagelijkse praktijk zijn ze nog steeds nodig, omdat het toch wel erg handig is als je even snel iets wil opzoeken. Nee, het boek weglaten is eigenlijk geen optie!

Voorleesprogramma’s: de markeerfunctie

Alle professionele voorleesprogramma’s (Kurzweil 3000, Sprint Plus, ClaroRead en L2S) beschikken over de mogelijkheid om woorden of zinnen te markeren met de markeerstiften. De gemarkeerde teksten kunnen daarna worden opgeslagen, zodat de markeringen ook zichtbaar zijn als ze een volgende keer wordt gebruikt. Om het leeswerk te verminderen is het bij alle programma’s mogelijk de markeringen uit de tekst te lichten. Hierdoor blijven alleen de gemarkeerde tekstdelen over, die in een apart document worden geplaatst. Het leren van deze ‘aantekeningen’ kost veel minder tijd, omdat de overbodige tekst weggelaten is. Bij Kurzweil is het mogelijk om de verschillende markeerkleuren anders te laten inspringen. Hierdoor is het nog gemakkelijker om hoofd- en bijzaken van elkaar te onderscheiden. Bij Sprint (Plus) en ClaroRead is dat niet mogelijk. De gebruiker zal het inspringen dan zelf moeten verzorgen (als hij daar behoefte aan heeft).

Wat zijn daisyschijfjes?

Daisyschijfjes zijn CD-roms met daarop ingesproken studieboeken, leesboeken, kranten, tijdschriften. Ze worden gebruikt door mensen met een visuele handicap en door dyslectici. Ze kunnen het lezen van papier vervangen, maar ook ingezet worden als ondersteuning bij het lezen van papier. Bij dyslectici verdient dit de voorkeur, omdat op die manier de leesvaardigheid nog enigszins getraind wordt. Omdat dyslectici langzamer lezen dan de voorleesstem, moet dan wel het voorleestempo verlaagd worden. Dit is traploos mogelijk bij daisyspelers. De geluidskwaliteit vermindert nauwelijks.

Daisy-audiobestanden worden -zonder boek (hier moet je zelf voor zorgen)- aangeleverd op een CD-rom. De gebruiker kan op deze cd-rom zoeken op hoofdstuk, paragraaf of paginanummer. Ook kunnen bladwijzers worden aangemaakt, zodat je gemakkelijk kunt teruggaan naar tekstdelen die je belangrijk vindt, en kan de voorleessnelheid worden aangepast.

Dedicon
Daisy-schoolboeken worden voor het basis- en voortgezet onderwijs geleverd door Dedicon. Om boeken te kunnen lenen moet een dyslexieverklaring worden overgelegd. De kosten bedragen € 4,50 per boek per schooljaar. Daisyschijfjes mogen niet worden gekopi­eerd; elke leerling moet zijn eigen exemplaren hebben. Aan het einde van het schooljaar worden de schijfjes teruggestuurd naar Dedicon. Het is ook mogelijk dat scholen daisyschijfjes aanvragen. Ze hoeven geen dyslexie­verklaring te overleggen. Het volstaat om aan te geven hoeveel leerlingen een leeshandicap hebben. Veel scholen betalen de kosten; het is zinvol na te vragen of uw school deze service aanbiedt.

Passend Lezen
Leesboeken, tijdschriften en kranten worden via de bibliotheekservice Passend Lezen geleverd. Om boeken te kunnen lenen moet de gebruiker zich eenmalig aanmelden. Hij laat dan adresgegevens achter, zodat de daisyboeken op de juiste plek aankomen. Daisyboeken mogen twee maanden worden geleend . Een dyslexieverklaring is niet nodig. Het lenen en terugsturen van daisyboeken is gratis. Voor andere lectuur (kranten en tijdschriften) moet wel worden betaald.

Openbare bibliotheken
Steeds meer bibliotheken beschikken over boeken mèt daisyschijfjes, zodat ze niet apart aangevraagd hoeven worden. Voor de beschikbaarheid van deze diensten kunt u het best contact opnemen met de plaatselijke bibliotheek. Het aanbod van reguliere bibliotheken is veel beperkter dan van Aangepast Lezen. Het loont de moeite om het daisyboek op de website van Passend Lezen te zoeken