Daisyspeler

De daisyspeler is een apparaat dat is staat is om zgn. daisy-cd-roms en (steeds vaker) daisybestanden te beluisteren. Daisyboeken en -bestanden zijn ingesproken boeken. In Nederland en België bestaat een zeer groot bestand aan ingesproken boeken. Dit bestand breidt nog steeds uit. Er zijn leesboeken voor kinderen en volwassenen. Studieboeken zijn er voor vrijwel alle schoolvakken vanaf groep 5 basisschool t/m eind voortgezet onderwijs.

Voordelen
Boeken in daisyformaat zijn door mensen ingesproken. Hierdoor is de kwaliteit van de stemmen hoog. Dat is vooral van belang als verhalende teksten worden voorgelezen, maar ook als meerdere talen in één boek voorkomen. Voorleesprogramma’s verdienen dan niet de voorkeur: hun stemmen zijn te monotoon en mechanisch. Ze hebben moeite met het melodisch en ritmisch lezen. Ze leggen de klemtoon in woorden verkeerd. Hoewel voorleesprogramma’s steeds beter omgaan met meerdere talen in één boek, is een menselijke stem onovertroffen. De spreeksnelheid kan gemakkelijk worden aangepast aan het leestempo. Hierdoor kunnen mensen met leesproblemen de tekst meevolgen in hun leesboek. Het prettige van daisyspelers en -boeken is dat de gebruiker gemakkelijk naar een pagina kan springen, die hij voorgelezen wil hebben. De speler onthoudt waar men gestopt is, zodat hij niet telkens hoeft te zoeken waar hij de vorige keer is gebleven. Het is tenslotte mogelijk om zgn. bladwijzers aan te maken. Door op een knop te drukken kan een belangrijk stuk tekst gemarkeerd worden, en later gemakkelijk opnieuw beluisterd worden; handig als de leerling een gesproken samenvatting van de tekst wil maken.

Nadelen
Het is verstandig om steeds het leesboek en/of studieboek bij de hand te houden, en mee te lezen. Hierdoor vergroot uiteindelijk de technische leesvaardigheid. De gebruiker van een daisyspeler zal steeds zelf voor het gedrukte boek moeten zorgen. Omdat daisyboeken door mensen zijn ingesproken, kan het voorkomen dat de stem van de voorlezer niet aangenaam wordt gevonden; sommige lezers knappen daarop af; het kan lastig zijn bij studieboeken. Het navigeren binnen een boek is beperkt: het is niet mogelijk om op een willekeurige plek op een pagina te beginnen. Het laten voorlezen van losse woorden, zinnen of alinea’s is niet mogelijk. Als het voorleestempo sterk omlaag moet, begint de stem hol en slepend te klinken. Op een gegeven moment is het niet meer aangenaam naar het lage tempo te luisteren.

Soorten daisyspelers
Er zijn daisyspelers van verschillende merken op de markt, met uiteenlopende vormgeving en fuctionaliteit:

  1. De tafelmodellen zijn groot, hebben een ingebouwde luidspreker en kunnen daisy-cd-roms afspelen. De knoppen zijn groot en het apparaat is vrij gemakkelijk te bedienen. Het is bij enkele apparaten mogelijk om een kunststof mal over het bedieningspaneel te leggen, zodat uitsluitend de belangrijkste knoppen toegankelijk zijn. De meestal apparaten zijn tegenwoordig in staat om daisyboeken te streamen of te downloaden, zodat men niet meer afhankelijk is van daisyschijfjes. Het is ook mogelijk om een usb-stick aan te sluiten op het apparaat, waardoor digitale bestanden (bv. Word-documenten) met een synthetische (computer)stem voorgelezen kunnen worden.
  2. De draagbare modellen (zie afbeelding hierboven) zijn klein, hebben een kleine, kwalitatief minder goede luidspreker. Het is de bedoeling ze met een headset te gebruiken om een goede kwaliteit te horen. De apparaten zijn niet geschikt om daisy-cd-roms af te spelen. Ze beschikken alle over de mogelijkheid om daisyboeken te streamen en te downloaden. De bediening is iets complexer dan bij bovenstaande modellen, omdat knoppen vaak meerdere functies hebben. De draagbare modellen hebben als extra voordeel dat ze opnames kunnen  maken, zodat belangrijke (les)informatie nog eens terug beluisterd kan worden.
  3. De daisyspeler voor Windows-computers heet Amis. Dit programma is gratis te downloaden van de website van Dedicon, de leverancier van studieboeken voor daisyspelers. Het programma maakt gebruik van de cd-romspeler. Is er geen cd-romspeler aanwezig, dan kunnen de boeken ook op ubs-stick gezet worden of in een map gekopieerd worden. Amis is tenslotte in staat om daisyboeken te streamen en te downloaden. Scholen kiezen vaak voor dit programma omdat het onbeperkt en gratis te gebruik is.
  4. Tenslotte zijn er sinds enige tijd daisy-apps voor Chromebooks, tablets en smartphones. Om studieboeken te laten voorlezen heeft Dedicon de gratis app LEX ontwikkeld. Zodra daisyboeken op de site van Dedicon zijn besteld, kunnen ze gedownload worden; ze kunnen dan een schooljaar worden gebruikt. Om leesboeken te laten voorlezen heeft Passend Lezen de gratis app Daisyspeler ontwikkeld. Boeken kunnen uitsluitend geleend worden nadat de gebruiker een account heeft aangemaakt bij Passend Lezen. Er zijn ontstellend veel jeugdboeken, romans en informatieve boeken beschikbaar. Tegen betaling is het ook mogelijk een abonnement op kranten en/of tijdschriften te nemen. Daisyboeken worden ook bij deze app gedownload of gestreamd. Op de websites van Dedicon (www.dedicon.nl) en Passend Lezen (www.passendlezen.nl) staat uitvoerig uitgelegd hoe men met deze apps en daisyboeken aan de slag kan.

De ontwikkeling binnen daisyspelers en -boeken is snel verlopen. De verwachting is dat daisy-cd-roms over een tijdje zullen verdwijnen. Daisyboeken zullen steeds vaker gestreamd of gedownload worden.