Voorleesprogramma’s met vertaalwoordenboeken

Niets is lastiger dan een Engelse, Franse of Duitse tekst te moeten lezen, waarin onbekende woorden staan. Dyslectische leerlingen hebben in het algemeen veel moeite met het automatiseren van woordjes. Nieuwe woorden kunnen vaak wel korte tijd vastgehouden worden, maar de spelling en vertaling zakken snel weg. Hoe langer iemand in het voortgezet onderwijs zit, hoe meer woorden gekend moeten zijn. In de bovenbouw van het VO en in het beroepsonderwijs gaan docenten/methodes uit van een vrij grote woordenschat. Voor iemand met dyslexie vallen al heel gauw veel gaten in een tekst. Hoe meer gaten er vallen, hoe minder de context helpt om de vertaling af te leiden. Het is natuurlijk mogelijk onbekende woorden op te zoeken in een woordenboek, maar dit kost dyslectische leerlingen veel tijd: ze moeten veel meer opzoeken, bovendien verloopt het opzoeken trager, omdat de woorden op een pagina erg veel op elkaar lijken. Een bijkomend gevolg is dat het begrip van de hele tekst in gevaar komt (door het trage, onderbroken lezen). Vanwege deze problemen is het van belang dat woorden snel opgezocht kunnen worden. In Kurzweil 3000 zijn woordenboeken voor alle talen opgenomen. Sprint Plus Van Dale beschikt over woordenboeken in de talen Frans, Duits en Engels. Beschikt het programma niet over woordenboeken, dan kan een apart digitaal woordenboek worden aangeschaft. Prisma en Van Dale verkopen digitale woordenboeken, die niet eens zo duur zijn. Natuurlijk zijn er gratis woordenboeken; ook daarmee kun je een heel eind komen. Bij gratis woordenboeken moet je een apart venster openen om het woord op te zoeken; bij de betaalde woordenboeken hoef je de tekst op het scherm niet te verlaten. Dat is net iets handiger.

Stichting Toegankelijke Informatie

In Nederland worden studieboeken voor basis- en voortgezet onderwijs gereed gemaakt voor gebruik voor alle professionele voorleesprogramma’s. Dedicon heeft inmiddels een zeer grote collectie schoolboeken. Dedicon werkt samen met schoolboekenuitgevers, waardoor de kwaliteit van de gescande boeken hoog is. Boeken die nieuw zijn of relatief weinig gebruikt worden, zijn (nog) niet gescand. Bovendien zijn boeken voor onderwijstypen ná de middelbare school niet beschikbaar: de diversiteit aan studieboeken is dermate groot en de vraag dermate klein, dat het niet loont deze boeken om te zetten in leesbare bestanden.

Sommige scholen lopen aan tegen het feit dat de huur van elk boek en elke leerling betaald moet worden. De kosten keren jaarlijks terug. Ze vinden dat hierdoor een te groot beroep op hun budget gedaan wordt. Diverse scholen hebben schoolboeken zelf gescand. Er staan dan nog fouten in; deze boeken moeten bewerkt worden om voorleesfouten te verminderen. Het bewerken van zelf gescande boeken kost veel energie. De Stichting Toegankelijke Informatie heeft zich tot doel gesteld een platform te creëren dat een aantal van de bezwaren van Dedicon en ‘zelfscanners’ uit de wereld helpt: men wil voor lage kosten een hoge kwaliteit leveren.

Scholen/individuele gebruikers kunnen een boek aanleveren om gescand te worden voor Kurzweil of Sprint (níet voor andere programma’s). De productiekosten voor boeken die nog niet in de collectie zitten, bedragen tussen de €250,- en €500,- per boek.  De kosten hangen o.a. af van de omvang, maar ook van de hoeveelheid bewerkingen (bv. bepalen leesvolgorde, toevoegen van taaltags [d.i. het schakelen tussen talen]) die nodig zijn om het boek goed te laten voorlezen. De mogelijkheid bestaat dat scholen collectief inschrijven, waardoor de kosten gedrukt worden.

Boeken die in de collectie van de Stichting zitten, kunnen voor €25,- (PO) of €55,- (VO, MBO, HBO, Universiteit) per school besteld worden. De gebruiksduur is onbeperkt. Het aantal leerlingen dat ervan gebruik mag maken is eveneens onbeperkt. Het is mogelijk dat besturen en samenwerkingsverbanden boeken kopen. Dan liggen de bedragen hoger: €350,- (PO) en €550,- (VO, MBO, HBO, Universiteit). Hier geldt eveneens dat de gebruiksduur onbeperkt is, evenals het aantal leerlingen/studenten dat ervan gebruik mag maken.

Momenteel is het nog niet mogelijk een oordeel te geven over de kwaliteit van de gescande boeken. Als deze dezelfde kwaliteit hebben als die van Dedicon, dan kan het een mooie aanvulling zijn op het aanbod van Dedicon, dat zich alleen richt op basis- en voortgezet onderwijs, en weinig voorkomende boeken niet scant. Ten opzichte van zelf gescande boeken zijn bewerkingen op de bestanden losgelaten, waardoor ze beter leesbaar zijn door betreffende voorleesprogramma’s. De beperking is momenteel dat alleen boeken voor Kurzweil en Sprint leverbaar zijn.