Robotekst – zelf gesproken teksten maken

Robotekst is een programma op internet, waarmee vrijwel elke digitale tekst (Word, PDF, EPUB) omgezet kan worden in gesproken tekst. De dienst is gratis. De gebruiker moet de tekst uploaden naar de website. Vervolgens geeft hij aan in welk formaat de tekst omgezet moet worden (bv. mp3, daisy-formaat). Doordat hij het emailadres opgeeft, krijgt de gebruiker na een korte tijd een mailtje met een link, waar de omgezette tekst te downloaden is. Niet alleen Nederlandse, maar ook Engelse, Franse en Duitse teksten kunnen op die manier worden omgezet. Het spreektempo kan naar eigen voorkeur worden ingesteld. De digitale stemmen zijn niet geweldig goed; ze klinken vrij eentonig. Ze zijn in mijn ogen niet zo geschikt dus om een verhalende tekst te beluisteren. Ze zijn eerder geschikt om korte, zakelijke teksten om te zetten. Dyslectici kunnen daar net wat anders tegenaan kijken:

Yoleo

Yoleo is een service van Dedicon. Zowel scholen, behandelpraktijken als particulieren kunnen zich aanmelden om zgn. hybride jeugdboeken (8-12 jaar) te lenen. Hybride boeken zijn boeken waarbij de ‘gedrukte’ en gesproken tekst op de computer of tablet (vooralsnog alleen Ipad) aangeboden wordt. Deze dienst is overigens niet gratis. Men betaalt € 5,99 voor het kopen van een pakket boeken. Het mooie van Yoleo is dat de tekst hetzelfde uitziet als in het gedrukte boek: illustraties, regelafstand, regellengte en lettertype zijn precies zoals in het gedrukte boek. De boeken worden voorgelezen door prettig klinkende mensenstemmen. Om goed te kunnen volgen wat de stem voorleest, worden de voorgelezen woorden gemarkeerd met een achtergrondkleur. De leessnelheid kan worden aangepast aan het tempo van de lezer. Bladeren in het boek is vergelijkbaar als in een gedrukt boek. Gelezen boeken komen op de boekenplank te staan, zodat de lezer aan anderen kan laten zien wat hij of zij gelezen heeft. De lezer kan beloningen verdienen als een boek uitgelezen is. Hiermee kan hij zijn eigen Yoleo-kamer inrichten.

Superboek en Passend lezen

In Nederland bestaan inmiddels ontzettend veel luisterboeken, die speciaal voor mensen met een visuele of leesbeperking zijn gemaakt. Om het zoeken voor kinderen en jongeren gemakkelijker te maken heeft bibliotheekservice Passend Lezen een aparte website gemaakt: Superboek (superboek.nl). Op deze website kunnen jeugdboeken gezocht worden op leeftijdscategorie. Bij elk boek staat een korte beschrijving, waardoor het kiezen gemakkelijker wordt. Bovendien is het bestellen van gesproken boeken gemakkelijker dan op de website Passend Lezen (www.passendlezen.nl): deze site richt zich meer op de volwassen lezer. In onderstaand filmpje vertelt een dyslectische jongen waarom hij deze site prettiger vindt:

Oh ja, je moet zelf zorgen voor het gedrukte boek, als je wil meelezen! Wil je de tekst van het boek tegelijk zien en horen, dan moet je eens kijken op de website van Yoleo.

Vakantiebieb – leuke boeken op je tablet

Het kán je stimuleren boeken te lezen in de vakantie als je een tablet mag gebruiken. Het lezen zélf wordt er niet gemakkelijker op: de tekst is niet eenvoudiger gemaakt en de boeken worden evenmin voorgelezen. Maar het is misschien wel leuker: je hoeft geen boeken meer mee te slepen en het is gratis. Je hoeft er de deur niet voor uit; je downloadt het boek op je tablet. Het is mogelijk een boek op je telefoon te lezen, maar dat is niet aan te raden: de tekst is erg klein. Er zijn voor elke leeftijdsgroep aantrekkelijke, recente boeken klaargezet. De boeken zijn beschikbaar tussen 1 juli en 31 augustus. Daarna worden de boeken verwijderd.

Karaoke-lezen

Karaokelezen is een dienst van de bibliotheekservice Passend Lezen. Met Karaokelezen krijgt de lezer op verschillende manieren ondersteuning bij het lezen.  Karaokelezen gebeurt met zgn. karaokeboeken. Dit zijn boeken die op het beeldscherm staan en die voorgelezen worden. We noemen ze ook wel hybride boeken. Tijdens het lezen wordt de lezer ondersteund door een karaokebalkje, dat meeloopt met de tekst die wordt voorgelezen door een menselijke stem. De lezer ziet waar hij/zij op de bladzijde is als het boek wordt voorgelezen. Om het lezen te vergemakkelijken kunnen de leessnelheid en lettergrootte worden aangepast.

Er is momenteel een vijftigtal boektitels beschikbaar. Het betreft verhalende boeken, voor mensen vanaf ongeveer 12 jaar. De dienst is gratis. Het aantal boeken zal de komende tijd nog worden uitgebreid. Meer informatie kunt u op de website www.karaokelezen.nl vinden. Voor jongere mensen met leesproblemen bestaat Yoleo. Hierover krijgt u meer informatie in het Yoleo-bericht

Woordvoorspelling in voorleesprogramma’s

Vrijwel iedereen kent de woordvoorspelling als je een woord zoekt in Google. Hoe meer letters je typt, hoe dichter de voorspelling zit bij hetgeen je bedoelt. Deze voorspellling werkt alleen goed als je de eerste letters van een woord correct schrijft. Begin je met de verkeerde letter(s), dan wordt het bedoelde woord niet gevonden.

Professionele voorleesprogramma’s beschikken vrijwel allemaal over een ingebouwde woordvoorspeller. Voordat de dyslecticus begint met typen, wordt de woordvoorspeller aangezet. Het ziet uit als een  klein venster met lege regels. Zodra de eerste letters van een woord worden getypt, zal het programma proberen te voorspellen wat de schrijver bedoelt. De voorspelde woorden komen onder elkaar te staan. Hoe meer letters iemand typt, hoe groter de kans is dat het bedoelde woord in de lijst staat. Staat het woord eenmaal in de lijst, dan kan men erop klikken. Het woord wordt dan overgenomen in de tekst. Door de woordvoorspeller te gebruiken tijdens het typen voorkom je veel schrijffouten. De dyslecticus wordt zo snel mogelijk met het juiste woordbeeld geconfronteerd. Dit zorgt ervoor dat het juiste woordbeeld beter inslijpt.

Er zijn verschillen tussen de woordvoorspellers van de diverse programma’s: de verschillen zitten in de omvang van het lexicon waaruit de voorspeller kiest. Staat een woord niet in het lexicon, dan wordt niets voorspeld. Eenvoudige woordvoorspellers voorspellen alleen op basis van de ingetypte letters. Als je bv. concentratie laat beginnen met konse, dan bestaat grote kans dat niet het juiste woord wordt voorspeld. Geavanceerde woordvoorspellers voorspellen ook op basis van hetgeen de schrijver mogelijk bedoelt. De programma’s Sprint en WoDy maken die ‘slimme woordvoorspelling’ het mooist zichtbaar. In twee rijtjes laten deze programma’s voorspelde woorden zien: links op basis van de getypte letters, rechts op basis van hetgeen de schrijver mogelijk bedoelt. Beide woordvoorspellers kunnen binnen andere Windows-programma’s gebruikt worden, zoals Word en PowerPoint. De woordvoorspellers van ClaroRead en L2S kunnen eveneens ‘slim voorspellen’. Het verschil met Sprint en WoDy is, is dat de woorden in één rijtje staan. Dat is in mijn ogen iets minder overzichtelijk. Opvallend is dat Kurzweil 3000 nog niet over slimme woordvoorspelling beschikt; dat is opvallend gezien de kosten van het programma.

Filmpje van Dedicon over LEX

Dit is een leuk, maar ietwat overdreven filmpje over LEX, de app om schoolboeken voor te laten lezen. De app is wel erg positief over het feit dat schoolboeken niet meer nodig zijn: in de dagelijkse praktijk zijn ze nog steeds nodig, omdat het toch wel erg handig is als je even snel iets wil opzoeken. Nee, het boek weglaten is eigenlijk geen optie!

Technische Maatjes bij Dyslexie

tmbdIn 2008 verscheen de tweede editie van een boekje met bovenstaande titel. Het is een productie van het Masterplan Dyslexie (auteurs: Jos Smeets en Ria Kleijnen); het is gratis op alle scholen voor primair en voortgezet onderwijs verspreid, mede omdat technische hulpmiddelen nog te weinig werden ingezet in het onderwijs. De brochure beschrijft o.m. welke compenserende middelen op de markt zijn, hoe ze ingezet kunnen worden binnen de klas en hoe de implementatie tot stand komt. Op de website van het Masterplan Dyslexie is de tekst van het boekje te downloaden in PDF-formaat. Het boek zelf is niet meer verkrijgbaar. De teksten over de hulpmiddelen zijn niet meer up-to-date, vandaar deze website. Bij het boek hoorde een DVD. De filmpjes zijn nog te bekijken op de website van Leraar 24.

Surfplank

Mijn surfplankIn Vlaanderen heeft men een werkmap op de markt gebracht, die ondersteuning biedt bij het gebruiken van ICT-middelen bij dyslectische leerlingen. In de map zitten o.a. handleidingen voor Kurzweil 3000, Sprint en Deskbot. Ook krijgt de gebruiken handige tips om de spellingcontrole en automatische spellingcorrectie van de tekstverwerker Word te verbeteren. De teksten van de map zijn gratis te downloaden op de website van Let Op.

Voorleesprogramma’s met verklarende woordenboeken

Lezen kost dyslectische leerlingen veel tijd, omdat vaak sprake is van een tempoprobleem. Dyslectische kunnen teksten gemakkelijk twee- tot driemaal zo langzaam lezen als iemand die geen leesprobleem heeft. Als er in een tekst ook nog eens lastige woorden staan, die het begrip verstoren, dan gaat het leestempo nog verder omlaag. Opzoeken in een woordenboek kost dyslectici veel extra tijd omdat de woorden op een pagina sterk op elkaar lijken. Iemand met dyslexie kan tijdwinst boeken door gebruik te maken van digitale woordenboeken.

Bij Kurzweil 3000 is een verklarend woordenboek ingebouwd. Dubbelklikken op een woord en dan op ‘verklaren’ drukken, levert heel snel de juiste betekenis op. Sprint Plus Van Dale beschikt over een verklarend woordenboek, net zoals Wody. De andere, hier beschreven voorleesprogramma’s (ClaroRead en L2S) beschikken niet over verklarende woordenboeken